ജീവന്റെ വിലയുള്ള അബദ്ധങ്ങൾ

കോളേജ് വരാന്തയിലോ ഗ്രൗണ്ടിലോ ആരെങ്കിലുമൊക്കെ പെട്ടെന്ന് തലകറങ്ങി വീഴുന്നത് എപ്പോഴെങ്കിലും കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും. പ്രാതൽ കഴിക്കാത്തതിന്റെ ക്ഷീണമോ ഉച്ചവെയിലിന്റെ ചൂടോ കാരണം ഒരാൾ നിലത്തേക്ക് വീണാൽ, അടുത്ത നിമിഷം അവിടെ നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ നമുക്ക് മനഃപാഠമാണ്. നാലുപാടു നിന്നും കൂട്ടുകാർ ഓടിക്കൂടും. ശ്വാസം വിടാൻ പോലും കാറ്റില്ലാത്ത വിധം എല്ലാവരും ചുറ്റും വളഞ്ഞുനിൽക്കും. അതിനിടയിൽ നിന്നാരോ വിളിച്ചുപറയും, "ടാ, ആരെങ്കിലും കുറച്ച് വെള്ളമെടുക്ക്... മുഖത്തേക്ക് തളിക്ക്, വായിലേക്ക് ഒഴിച്ചുകൊടുക്ക്…." ബോധം പകുതി മാത്രം തെളിഞ്ഞ ആ കുട്ടിയുടെ തല പിടിച്ച് ഉയർത്തി, കയ്യിൽ കിട്ടിയ കുപ്പിവെള്ളം വായിലേക്ക് ഒഴിച്ചുകൊടുക്കാൻ ആരോ തിടുക്കം കൂട്ടുന്നുണ്ടാകും.

സത്യത്തിൽ, അവിടെ ഓടിക്കൂടിയ ആർക്കും ഒരു ദ്രോഹവും ചെയ്യണമെന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. സഹായിക്കണമെന്ന ആത്മാർഥമായ ആഗ്രഹം മാത്രമാണ് എല്ലാവർക്കും. പക്ഷേ, ആ നിമിഷത്തിൽ കൃത്യമായ ശാസ്ത്രീയ അവബോധമില്ലാതെ ചെയ്ത കൊച്ചു'സഹായം' ആ വ്യക്തിയുടെ ജീവന് എത്ര വലിയ ഭീഷണിയാണെന്ന് പലരും തിരിച്ചറിയാറില്ല. അപകടങ്ങളോ അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആളുകൾ പേടിച്ചു നിൽക്കുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ അപകടം, തെറ്റായ ധാരണകൾ വെച്ച് തികഞ്ഞ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണ്. അപകടങ്ങളുണ്ടാകുമ്പോൾ വെറുതെ നോക്കിനിൽക്കാതെ ഓടിയെത്തുന്ന മനസ്സ് ഏറെ സുന്ദരമാണ്. എന്നാൽ, ആദ്യത്തെ ഏതാനും മിനിറ്റുകളിൽ നമ്മൾ എന്ത് ചെയ്യണം, അതിനേക്കാളുപരി എന്ത് ചെയ്യാൻ പാടില്ലെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത് മർമ പ്രധാനമാണ്.

ഗുരുതരാവസ്ഥയിലായ ഒരു രോഗിക്ക് ആശുപത്രിയിൽ എത്തുന്നതിനു തൊട്ടുമുമ്പുള്ള നിർണായക നിമിഷങ്ങളിൽ ലഭിച്ച തെറ്റായ പരിചരണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കാറുണ്ട്. ഒരു കോളേജ് ഗ്രൗണ്ടിലോ റോഡിലോ ഒരാൾ പെട്ടെന്ന് കുഴഞ്ഞുവീഴുമ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ളവർ പരിഭ്രാന്തരായി വായിലേക്ക് വെള്ളമൊഴിച്ചു കൊടുക്കുന്നത് നാം എത്രയോ തവണ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. പൊള്ളലേറ്റ ഭാഗത്ത് പേസ്റ്റ് പുരട്ടുന്നതും ഐസ് വെക്കുന്നതുമൊക്കെ നമ്മുടെ നാട്ടിലെ നിത്യകാഴ്ചകളാണ്. ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വലിയ മെഡിക്കൽ ബിരുദങ്ങളോ സ്റ്റെതസ്കോപ്പോ നിർബന്ധമില്ല. ശാസ്ത്രീയമായ ചില വസ്തുതകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും, നാം പരമ്പരാഗതമായി ചെയ്യുന്ന ചില അബദ്ധങ്ങൾ തിരുത്തുകയും ചെയ്താൽ തന്നെ മതിയാകും.

"വേഗം വെള്ളം കൊടുക്കൂ!"

ഒരാൾ ബോധരഹിതനായി വീഴുകയോ തലകറങ്ങി വീഴുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ ഉടൻ തന്നെ മുഖത്ത് വെള്ളം തളിക്കുകയും തലപിടിച്ചുയർത്തി വായിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിലെ അപകടം

ഒരാൾ അബോധാവസ്ഥയിലാകുമ്പോൾ അവരുടെ ശ്വാസനാളത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സ്വാഭാവിക റിഫ്ലെക്സുകൾ (ചുമയ്ക്കാനും വിഴുങ്ങാനുമുള്ള കഴിവ്) താല്കാലികമായി നിലയ്ക്കുന്നു. ഈ അവസ്ഥയിൽ വായിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ, അത് അന്നനാളത്തിന് പകരം നേരെ ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് കടക്കാനും (Aspiration) പെട്ടെന്നുള്ള ശ്വാസമുട്ടലിനും (choking) കാരണമാകും.

എന്തുചെയ്യണം?

അബോധാവസ്ഥയിലുള്ള ഒരാളുടെ വായിലേക്ക് ഒരു കാരണവശാലും വെള്ളമോ ഭക്ഷണമോ മരുന്നോ നൽകരുത്. ആ വ്യക്തി ശ്വാസമെടുക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അവരെ ഒരു വശത്തേക്ക് ചരിച്ചു കിടത്തുക (Recovery Position). ഇത് നാവ് പിന്നിലേക്ക് തള്ളി ശ്വാസനാളം അടഞ്ഞുപോകാതിരിക്കാനും, വായിലുള്ള ഉമിനീരോ ഛർദ്ദിലോ പുറത്തേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകാനും സഹായിക്കും.

"പൊള്ളലേറ്റ ഭാഗത്ത് പേസ്റ്റോ ഐസോ തേക്കുക"

ചൂടുവെള്ളമോ തീപ്പൊരിയോ തെറിച്ച് പൊള്ളലുണ്ടാകുമ്പോൾ ഉടൻ തന്നെ ടൂത്ത്പേസ്റ്റ്, വെളിച്ചെണ്ണ, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, അല്ലെങ്കിൽ ഐസ് വെക്കുന്ന രീതി കാണാറുണ്ട്.

ഇതിലെ അപകടം

ടൂത്ത്പേസ്റ്റും മറ്റ് ലേപനങ്ങളും പൊള്ളലേറ്റ ഭാഗത്തെ പുറംചൂടിനെ ഉള്ളിൽ തന്നെ തടഞ്ഞുനിർത്തുകയും, ചർമ്മത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള പാളികളിലേക്ക് പൊള്ളൽ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ഇത് അണുബാധയ്ക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഐസ് നേരിട്ട് വെക്കുന്നത് രക്തക്കുഴലുകൾ ചുരുങ്ങി കോശങ്ങൾ നശിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കും.

എന്തുചെയ്യണം?

പൈപ്പിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന സാധാരണ തണുപ്പുള്ള വെള്ളം 15 മുതൽ 20 മിനിറ്റ് വരെ തുടർച്ചയായി പൊള്ളലേറ്റ ഭാഗത്തേക്ക് ഒഴുക്കുക. ഇത് കോശങ്ങൾ നശിക്കുന്നത് തടയുകയും വേദന കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. അതിനുശേഷം വൃത്തിയുള്ള തുണികൊണ്ട് അയച്ചു മൂടി വൈദ്യസഹായം തേടുക.

“കയ്യും കാലും പിടിച്ച് വേഗം വണ്ടിയിൽ കേറ്റ്”

റോഡപകടങ്ങളിൽ നട്ടെല്ലിനോ കഴുത്തിനോ പരിക്കേറ്റെന്ന് സംശയിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, തെറ്റായ രീതിയിലുള്ള ചെറിയൊരു അനക്കം പോലും ആ വ്യക്തിയെ ആജീവനാന്തം തളർവാതത്തിലേക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പെട്ടെന്നുള്ള മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കാം.

തീപിടുത്തം, സ്ഫോടന സാധ്യത, മുങ്ങിമരണ സാധ്യത, അല്ലെങ്കിൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത വാഹനങ്ങൾ പാഞ്ഞടുക്കുന്ന സാഹചര്യം എന്നിവ പോലുള്ള ഉടനടി ജീവന് ഭീഷണിയുള്ള അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിലൊഴികെ രോഗിയെ യാതൊരു കാരണവശാലും ‘സ്വയം’ എഴുന്നേൽപ്പിക്കാനോ എടുത്ത് മാറ്റാനോ ശ്രമിക്കരുത്.

നിങ്ങളുടെ രണ്ടു കൈപ്പത്തികളും രോഗിയുടെ ഇരു ചെവികൾക്കും തലയ്ക്കും മീതെ വെച്ച്, തല ശരീരവുമായി നേർരേഖയിലാക്കി ഒട്ടും ഇടത്തോട്ടോ വലത്തോട്ടോ ചലിക്കാത്ത വിധം ഉറപ്പിച്ചു പിടിക്കുക. ആംബുലൻസ് എത്തുകയോ അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തിൽ സെർവിക്കൽ കോളർ ഘടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതുവരെ തലയിലെ ഈ പിടി വിടരുത്. ശ്വാസമെടുക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടെങ്കിൽ സാധാരണയായി ശ്വാസനാളം തുറക്കാൻ ചെയ്യുന്നതുപോലെ തല പിന്നിലേക്ക് ചരിക്കാൻ (Head-tilt chin-lift) പാടില്ല. ഇത് സെർവിക്കൽ സ്പൈനിന് ഗുരുതര തകരാറുണ്ടാക്കും. പകരം, തല അനക്കാതെ പിടിച്ചുകൊണ്ട്, രോഗിയുടെ താടിയെല്ലിന്റെ ഇരു വശങ്ങളിലെയും മൂലകളിൽ (angles of the jaw) നിങ്ങളുടെ വിരലുകൾ വെച്ച് താടിയെല്ല് മാത്രം പതുക്കെ മുകളിലേക്ക്/മുന്നോട്ട് ഉയർത്തുക (Jaw-thrust).

രോഗി അബോധാവസ്ഥയിലാവുകയും ഛർദ്ദിക്കുകയും ചെയ്താൽ ശ്വാസംമുട്ടൽ ഒഴിവാക്കാൻ ഒരു വശത്തേക്ക് ചരിക്കേണ്ടി വരും. ഒരാൾ ഒറ്റക്ക് തലയോ ശരീരമോ മാത്രമായി ചരിക്കരുത്. കുറഞ്ഞത് മൂന്നോ നാലോ പേർ ചേർന്ന് ഒരാൾ തലയും കഴുത്തും പൂർണമായി അനങ്ങാതെ നേർരേഖയിൽ പിടിക്കണം. ബാക്കിയുള്ളവർ തോളും ഇടുപ്പും കാലുകളും ഒരേ സമയം ഒരു മരത്തടി ഉരുട്ടുന്നതുപോലെ ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി (Log-roll) ചരിച്ചുപിടിക്കണം. അപകടം കണ്ടയുടൻ നാലുപേർ ചേർന്ന് കൈകളിലും കാലുകളിലും പിടിച്ചുതൂക്കി ഓട്ടോറിക്ഷയിലോ കാറിന്റെ പിൻസീറ്റിലോ കുത്തിത്തിരുകി കൊണ്ടുപോകുന്നത് നട്ടെല്ലിലെ പരിക്കിനെ പൂർണ്ണമായ തളർവാതമാക്കി മാറ്റും.

പാമ്പുകടിയേറ്റാൽ ചെയ്യേണ്ടത്

കടിയേറ്റ വ്യക്തിയെ ഒട്ടും ഭയപ്പെടുത്താതെ ശാന്തമായി ഇരുത്തുകയോ കിടത്തുകയോ ചെയ്യുക. ശരീരമിളകുന്നത് വിഷം വേഗത്തിൽ പടരാൻ ഇടയാക്കും.

അവയവം അനക്കാതിരിക്കുക (Immobilization). എല്ല് പൊട്ടിയാൽ ചെയ്യുന്നതുപോലെ, കടിയേറ്റ കൈയോ കാലോ ഒട്ടും അനങ്ങാത്ത വിധം ഒരു മരക്കഷണമോ കാർഡ്ബോർഡോ വെച്ച് തുണികൊണ്ട് അയച്ചു കെട്ടുക. കടിയേറ്റ ഭാഗത്ത് നീർക്കെട്ട് വരാൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ മോതിരം, വള, വാച്ച്, ഇറുകിയ വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഉടൻതന്നെ ഊരിമാറ്റുക. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആന്റി-വെനം (Anti-Snake Venom - ASV) സൗകര്യമുള്ള തൊട്ടടുത്ത താലൂക്ക്/മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആശുപത്രിയിലെത്തിക്കുക. പാമ്പിനെ തല്ലിക്കൊന്ന് കൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ച് സമയം കളയരുത്!

മൂക്കിൽ നിന്ന് ചോര വരുമ്പോൾ തല പിന്നോട്ട് ചരിക്കൽ

മൂക്കിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് രക്തസ്രാവമുണ്ടാകുമ്പോൾ (Epistaxis) തല പിന്നിലേക്ക് വലിച്ച് മുകളിലേക്ക് നോക്കി നിൽക്കുകയോ കിടക്കുകയോ ചെയ്യരുത്. തല പിന്നോട്ട് ചരിക്കുമ്പോൾ രക്തസ്രാവം നിലയ്ക്കുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; മറിച്ച് മൂക്കിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പോകേണ്ട രക്തം തൊണ്ടയിലൂടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇറങ്ങി വയറ്റിലേക്കോ, അതിലും അപകടകരമായി ശ്വാസനാളത്തിലേക്കോ (Airway) കടക്കുന്നു.

എന്തുചെയ്യണം?

തല അല്പം മുന്നോട്ടാഞ്ഞിരിക്കുക. കസേരയിൽ നിവർന്നിരുന്ന് തല മുന്നോട്ട് ചരിച്ചുപിടിക്കുക. രക്തം ഉള്ളിലേക്ക് ഇറങ്ങാതെ മൂക്കിലൂടെ പുറത്തേക്ക് ഒഴുകാൻ ഇത് സഹായിക്കും. വായ വഴി ശ്വാസമെടുക്കുക. മൂക്കിന്റെ അസ്ഥിഭാഗത്തിന് തൊട്ടുതാഴെയുള്ള മൃദുവായ ഭാഗത്ത് തള്ളവിരലും ചൂണ്ടുവിരലും ഉപയോഗിച്ച് ശക്തമായി അമർത്തിപ്പിടിക്കുക. 10 മുതൽ 15 മിനിറ്റ് വരെ തുടർച്ചയായി പിടിക്കുക. രക്തം നിലച്ചോ എന്ന് നോക്കാൻ ഇടയ്ക്കിടെ കൈ വിട്ടുനോക്കരുത്. 10-15 മിനിറ്റ് തുടർച്ചയായി അമർത്തുമ്പോൾ അവിടുത്തെ രക്തക്കുഴലുകൾ അമർന്ന് സ്വാഭാവികമായി രക്തം കട്ടപിടിക്കും. മൂക്കിന് മുകളിലായി ഐസ് കട്ടയോ തണുത്ത തുണിയോ വെക്കാം. 15-20 മിനിറ്റ് കഴിഞ്ഞിട്ടും രക്തസ്രാവം നിലയ്ക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഉടൻ ഡോക്ടറെ കാണുക.

സാധാരണക്കാർ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട 2 ജീവൻരക്ഷാ രീതികൾ

സി പി ആർ

ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം പെട്ടെന്ന് നിലച്ചുപോകുന്ന അവസ്ഥയിൽ (Cardiac Arrest), തലച്ചോറിലേക്കും മറ്റ് പ്രധാന അവയവങ്ങളിലേക്കുമുള്ള രക്തയോട്ടവും ഓക്സിജനും നിലനിർത്താൻ ചെയ്യുന്ന അടിയന്തര ജീവൻരക്ഷാ രീതിയാണ് സി പി ആർ (Cardiopulmonary Resuscitation). ഹൃദയസ്തംഭനം സംഭവിച്ച് 4 മുതൽ 6 മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ കൃത്രിമമായി രക്തയോട്ടം നിലനിർത്തിയില്ലെങ്കിൽ തലച്ചോറിലെ കോശങ്ങൾ നശിക്കാൻ തുടങ്ങും.

സി.പി.ആർ ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ

1. സ്ഥലം സുരക്ഷിതമാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക:

രോഗിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോകുന്നതിന് മുൻപ് ആ സ്ഥലം നിങ്ങൾക്കും രോഗിക്കും സുരക്ഷിതമാണോ എന്ന് നോക്കുക (തീപിടുത്തം, ഗതാഗതം, വെള്ളപ്പൊക്കം എന്നിവ ഇല്ലാതിരിക്കുക).

1. പ്രതികരണം പരിശോധിക്കുക:

രോഗിയുടെ ഇരു തോളുകളിലും ചെറുതായി തട്ടി ഉറക്കെ വിളിച്ചുനോക്കുക.

വ്യക്തി പ്രതികരിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, കണ്ണ് തുറക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉടൻ സഹായം തേടണം.

1. സഹായത്തിനായി വിളിക്കുക:

പരിഭ്രാന്തരാകാതെ ചുറ്റുമുള്ള ഒരാളെ സഹായത്തിന് നിശ്ചയിക്കുക. ആംബുലൻസ് വിളിക്കാനും അടുത്തുതന്നെ എ ഇ ഡി (AED - Automated External Defibrillator) സൗകര്യമുണ്ടെങ്കിൽ അത് എത്തിക്കാനും ആവശ്യപ്പെടുക.

1. ശ്വാസം പരിശോധിക്കുക:

രോഗിയുടെ നെഞ്ചിലേക്ക് നോക്കുക. നെഞ്ച് ഉയർന്നു താഴുന്നുണ്ടോ എന്ന് 5 മുതൽ 10 സെക്കൻഡ് മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുക. സാധാരണ രീതിയിലുള്ള ശ്വാസമില്ലെങ്കിലോ, വല്ലപ്പോഴും അസാധാരണമായി വായ തുറന്ന് വലിയ ശ്വാസമെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലാണെങ്കിലോ അതിനെ ശ്വാസമായി കണക്കാക്കരുത്. സാധാരണക്കാർ നാഡിമിടിപ്പ് (Pulse) തപ്പി സമയം കളയേണ്ടതില്ല. ബോധമില്ല, സാധാരണ ശ്വാസമില്ലെങ്കിൽ നേരെ സി പി ആർ തുടങ്ങുക.

1. ചസ്റ് കംപ്രഷൻസ് : രോഗിയെ ഉറപ്പുള്ള, പരന്ന തറയിൽ മലർത്തിക്കിടത്തുക.

നെഞ്ചിന്റെ കൃത്യം മധ്യഭാഗത്തായി (നെഞ്ചെല്ലിന്റെ താഴത്തെ പകുതിയിൽ) ഒരു കൈപ്പത്തിയുടെ (കൂടുതൽ ബലമുള്ള കൈ) അടിഭാഗം വെയ്ക്കുക. അതിന്റെ മുകളിലായി അടുത്ത കൈപ്പത്തി വെച്ച് വിരലുകൾ പരസ്പരം കോർത്തുപിടിക്കുക.

കൈമുട്ടുകൾ വളയ്ക്കാതെ നിവർത്തിപ്പിടിക്കുക. നിങ്ങളുടെ തോളുകൾ രോഗിയുടെ നെഞ്ചിന് നേരെ മുകളിലായിരിക്കണം. കൈയുടെ മാത്രം ബലത്തിന് പകരം ശരീരത്തിന്റെ മുകൾഭാഗത്തെ ഭാരം ഉപയോഗിച്ചാണ് അമർത്തേണ്ടത്. മുതിർന്നവരിൽ നെഞ്ച് കുറഞ്ഞത് 5 മുതൽ 6 സെന്റീമീറ്റർ താഴേക്ക് അമരണം. ഒരു മിനിറ്റിൽ 100 മുതൽ 120 തവണ എന്ന നിരക്കിൽ വേഗത്തിൽ അമർത്തുക. ഓരോ തവണ അമർത്തിയ ശേഷവും നെഞ്ച് പൂർണ്ണമായി പഴയ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയരാൻ അനുവദിക്കുക. എന്നാൽ കൈകൾ നെഞ്ചിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിട്ടുപോകരുത്.

കൃത്രിമ ശ്വാസോച്ഛ്വാസം നൽകണമോ?

Hands-Only CPR (സാധാരണക്കാർക്ക്)

പരിശീലനം ലഭിച്ചിട്ടില്ലാത്തവരോ വായോട് വായ വെച്ച് ശ്വാസം കൊടുക്കാൻ മടിയുള്ളവരോ ആണെങ്കിൽ, തുടർച്ചയായി നെഞ്ചമർത്തൽ മാത്രം (Compressions only) നൽകിയാൽ മതിയാകും. ആദ്യത്തെ ഏതാനും മിനിറ്റുകളിൽ രക്തത്തിലുള്ള ഓക്സിജൻ തലച്ചോറിലെത്തിക്കാൻ ഇതുതന്നെ ധാരാളമാണ്. പരിശീലനം ലഭിച്ച വ്യക്തിയാണെങ്കിൽ, 30 തവണ നെഞ്ചമർത്തിയ ശേഷം 2 തവണ കൃത്രിമ ശ്വാസം നൽകാം. തല അല്പം പിന്നിലേക്ക് ചരിച്ച് താടി ഉയർത്തി (Head-tilt chin-lift), മൂക്ക് വിരലുകൾ കൊണ്ട് അടച്ചുപിടിച്ച് രോഗിയുടെ വായിലേക്ക് നെഞ്ച് ഉയരുന്ന വിധത്തിൽ ഒരു സെക്കൻഡ് വീതം രണ്ടുതവണ ശ്വാസം ഊതിക്കൊടുക്കുക.

പക്ഷാഘാതം (Stroke) തിരിച്ചറിയാൻ 'FAST' സൂത്രം

തലച്ചോറിലേക്കുള്ള രക്തയോട്ടം തടസ്സപ്പെടുമ്പോഴാണ് പക്ഷാഘാതം ഉണ്ടാകുന്നത്. ഓരോ മിനിറ്റും ഇവിടെ അമൂല്യമാണ്. ഒരാളിൽ സംശയം തോന്നിയാൽ നാല് കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം.

F (Face): ചിരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുക, മുഖത്തിന്റെ ഒരു വശം കോടിപ്പോകുന്നുണ്ടോ?

A (Arms): രണ്ട് കൈകളും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ട് ഉയർത്താൻ പറയുക, ഒരു കൈ ബലമില്ലാതെ താഴേക്ക് വീഴുന്നുണ്ടോ?

S (Speech): ലളിതമായ ഒരു വാചകം പറയാൻ ആവശ്യപ്പെടുക, സംസാരം കുഴഞ്ഞുപോകുന്നുണ്ടോ?

T (Time): ഇതിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു ലക്ഷണം കണ്ടാൽ ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാതെ സി ടി സ്കാൻ സൗകര്യമുള്ള ആശുപത്രിയിലേക്ക് രോഗിയെ എത്തിക്കുക.

ഒരു അത്യാഹിതമുണ്ടാകുമ്പോൾ ആശുപത്രിയിലെത്തുന്നതിനു മുമ്പുള്ള ആ ആദ്യത്തെ അഞ്ചോ പത്തോ മിനിറ്റുകളാണ് പലപ്പോഴും ഒരു മനുഷ്യന്റെ തിരിച്ചുവരവ് നിർണയിക്കുന്നത്. അവിടെ ഓടിയെത്തുന്നത് ഡോക്ടർമാരല്ല; സഹപാഠികളോ വഴിയാത്രക്കാരോ ബന്ധുക്കളോ ആയ സാധാരണ മനുഷ്യരാണ്. ആ നിർണായക നിമിഷങ്ങളിൽ അബദ്ധങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനും ശരിയായ രീതിയിൽ ഇടപെടാനും നമുക്ക് സാധിച്ചാൽ, അത്രയേറെ ജീവനുകൾ നമുക്ക് ചേർത്തുപിടിക്കാൻ കഴിയും. ഓരോ അബദ്ധങ്ങൾക്കും ഒരു ജീവനോളം വിലയുണ്ട്!