കറുത്ത കോട്ടിന്റെ നിശബ്ദത

ഒരു കൊലക്കേസിന്റെ വിചാരണ കഴിഞ്ഞ് കോടതിമുറിയിലെ ബഹളങ്ങൾ അടങ്ങുമ്പോൾ, പലപ്പോഴും ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ മനസ്സ് പൂർണമായി ശാന്തമാകാറില്ല. ഫയലുകൾ മടക്കിവെച്ച് കഴുത്തിലെ വെള്ള ബാൻഡ് അഴിച്ചുമാറ്റുമ്പോൾ ഓരോ വക്കീലിന്റെയും ഉള്ളിൽ ഒരു ചോദ്യം അവശേഷിക്കാറുണ്ട്. "ഇന്ന് ജയിച്ചത് ആത്യന്തികമായ നീതിയാണോ, അതോ പ്രൊസീജിയറിന്റെ കൃത്യതയാണോ?"

നിയമവിദ്യാർഥികൾ എപ്പോഴും കേൾക്കുന്ന വാക്കാണ് ‘പ്രൊഫഷണൽ എത്തിക്സ്’. ബാർ കൗൺസിലിന്റെ പുസ്തകങ്ങളിൽ അതൊരു ചട്ടക്കൂടാണ്. എന്നാൽ കോടതിമുറിയിലെ പച്ചയായ യാഥാർഥ്യങ്ങളിൽ അതൊരു മനുഷ്യൻ തന്റെ മനസ്സാക്ഷിയോട് നടത്തുന്ന നിരന്തരമായ വിട്ടുവീഴ്ചയാണ്.

ചരിത്രത്തിലേക്ക് നോക്കിയാൽ, റോമൻ കാലഘട്ടത്തിലും പുരാതന അഥീനിയൻ സഭകളിലും പ്രതിരോധം എന്നത് കേവലം ഒരു തർക്കമായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അമിതാധികാരത്തിനെതിരെ ഒരു പൗരന് ലഭിക്കുന്ന അവസാനത്തെ കവചമായിരുന്നു. ആ ചരിത്രപരമായ പാരമ്പര്യമാണ് ഇന്നും ഒരു ക്രിമിനൽ വക്കീലിന്റെ ചുമലിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നത്. മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എന്തുതന്നെ ചെയ്തിട്ടുണ്ടായാലും, അയാൾക്കെതിരെ ഭരണകൂടവും പോലീസും ഒരുമിച്ച് ആഞ്ഞടിക്കുമ്പോൾ, പ്രക്രിയ നീതിയുക്തമാണെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ നിയമം ഒരാളെ നിയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ, ആ ബാധ്യത നിറവേറ്റുമ്പോൾ അഭിഭാഷകൻ നേരിടുന്ന ഒരു ആന്തരിക വിഭജനമുണ്ട്. ഒരുവശത്ത് കോടതിയോടും സത്യത്തോടുമുള്ള കടപ്പാട്. മറുവശത്ത് തന്നെ വിശ്വസിച്ച് വക്കാലത്ത് ഏൽപ്പിച്ച കക്ഷിയോടുള്ള പരമമായ കൂറ്. തെളിവുനിയമത്തിലെ പഴുതുകളും സാങ്കേതികതകളും ഉപയോഗിച്ച് കേസ് വാദിക്കുമ്പോൾ, അപ്പുറത്ത് ഇരയുടെയും അവരുടെ ഉറ്റവരുടെയും കണ്ണീർ കാണാതിരിക്കാൻ മാത്രം ഒരു മനുഷ്യന് എത്രത്തോളം നിർവികാരനാകാൻ കഴിയും?

അവിടെയാണ് നിയമവും നീതിയും തമ്മിലുള്ള അന്തരം നാം തിരിച്ചറിയുന്നത്. നിയമം എന്നത് മനുഷ്യൻ ഉണ്ടാക്കിയ ചിട്ടവട്ടങ്ങളും വാദങ്ങളുമാണ്. എന്നാൽ നീതി എന്നത് തികച്ചും ആത്മീയവും മാനവികവുമായ ഒന്നാണ്. ഒരു അഭിഭാഷകൻ ഒരിക്കലും കുറ്റകൃത്യത്തെ ന്യായീകരിക്കുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്, മറിച്ച് ഏതൊരു മനുഷ്യനും ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് കൃത്യമായ തെളിവുകളുടെയും നടപടിക്രമങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമായിരിക്കണം എന്ന വ്യവസ്ഥിതിയുടെ കാവലാളാവുകയാണ്. അത് ചെയ്യാൻ അയാൾക്ക് സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ ധാർമ്മികതയെ താൽക്കാലികമായി മാറ്റിവെക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് വക്കീലന്മാർ നടത്തുന്ന ഒരു കുറ്റമല്ല, മറിച്ച് ഈ തൊഴിൽ അവരിൽ നിന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്ന കനത്തൊരു ആത്മത്യാഗമാണ്. സ്വന്തം മനസ്സാക്ഷിയുടെ നോവിനേക്കാൾ ഭരണഘടനാപരമായ കടമയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകേണ്ടിവരുന്ന ഒരു സങ്കീർണാവസ്ഥ.

അതുകൊണ്ട്, ഒരു കേസ് ജയിച്ചുനിൽക്കുമ്പോഴും ഒരു അഭിഭാഷകൻ അനുഭവിക്കുന്ന വിജയം കേവലമായ ആഹ്ലാദത്തിന്റേതല്ല. അത് ചരിത്രവും വ്യവസ്ഥിതിയും അവന്റെ തലയിൽ വെച്ചുകൊടുത്ത ഭാരമേറിയ ഉത്തരവാദിത്വം ഇറക്കിവെച്ചതിന്റെ ഒരു ദീർഘനിശ്വാസം മാത്രമാണ്. കറുത്ത കോട്ടിനുള്ളിലെ ആ നിശബ്ദതയാണ് ഒരുപക്ഷേ ഈ ലോകത്തെ ഏറ്റവും ഏകാന്തമായ ഇടം.